• BIST 1.786,26
  • Altın 702,32
  • Dolar 12.7916
  • Euro 14.4065
  • Manisa 15 °C
  • İzmir 15 °C
  • Akhisargücü Basketbol Büyük Erkek Takımı ailesine sen de katıl!
  • Eksen Kolejinde "Kış Okulu" kayıtları başladı
  • Halk oyunları kursları başlıyor
  • Sevkiyat/depo personeli aranıyor
  • Üretim Elemanı / Operatör aranıyor
  • Gülenyuzler özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi
  • Muhasebe elemanı aranıyor
  • Satış ve pazarlama ekibimize katılacak çalışma arkadaşları aranıyor
  • Enza Home’a sevkiyat personeli ve bay – bayan personel aranıyor
  • İtina ile zeytin silkme makinası ile zeytin silkinir
  • Özel EDUZONE Yabancı Dil Kursu 2021/2022 Eğitim Öğretim yılı kayıtlarına başladı!
  • İkinci el saç ve sandaviç panel bulunur

Vakıf Üniversiteleri Üzerine

Levent Sevgi

Vakıf Üniversiteleri Üzerine …

 

Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Kimse yükseköğretim hakkını kullanmaktan mahrum edilemez.

ANAYASA Madde 42

 

 

Özel Yüksekokullar

625 Sayılı Özel Öğretim Kurumları Yasası 18 Aralık 1965’te yürürlüğe girdi. Bu yasa ile özel yüksekokul kurulmasının önü açıldı. Sayıları ilk 3 yılda 12 iken 1969 yılına gelindiğinde 44’ü buldu. Yarıya yakını İstanbul’da olmak üzere, Ankara, İzmir, Adana ve Eskişehir’deki özel yüksekokullarda öğrenci sayısı 70 Bine yaklaştı.

 

Özel yüksekokulların Anayasal bir hak olan öğrenim hakkı için büyük bir tehdit oluşturduğu, şark kafasıyla / kurnazlığıyla ayyuka çıkan yolsuzluklar, usulsüzlükler, haksızlıklar ve kayırmalar sonucu, birkaç yıl içinde belli oldu. Hemen refleks gösteren Devlet Cumhuriyet Senatosunda, Anayasanın ve yasaların kendisine verdiği yetkilerle Özel Yüksekokullar hakkında bir araştırma komisyonu kurdu. 6 Aralık 1967 tarihinde göreve başlayan Komisyon 24 Nisan 1968’de araştırmalarını tamamlayarak raporladı. Tarihsel bir belge olan bu raporda tek tek yüksekokullar araştırıldı ve yükseköğretim için tehlikenin boyutları ortaya kondu.

 

Açılan davalar, uzun yargılamalar sonunda konu (Dava No:1968/670) Danıştay Dava Daireler Kurulu tarafından Anayasa Mahkemesine taşındı.14 Mart 1969’da konuyu incelemek üzere gündemine alan Anayasa Mahkemesi 1971 yılında özel yüksekokulların kapatılmasına karar verdi. Ardından 1971 yılında çıkarılan 1472 Sayılı Yasa ile kapatılan 44 yüksekokulun çoğu akademilere, bir kısmı da üniversitelere bağlandı. Böylece öğrenciler hak kaybına uğramadan öğrenimlerini sürdürdü.

 

İşte bu nedenlerle, özel yüksekokul fiyaskosunu yaşayan Devlet, vakıf üniversitelerinin kurulmasına karar verirken yasa ve yönetmelikleri sağlam tuttu.  

 

Yasalar ve Yönetmelikler

Üniversiteler (Anayasa Madde 130) çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde ulusun ve ülkenin gereksinimlerine uygun insan gücü yetiştirmek, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip olacak şekilde devlet tarafından ve yasayla kurulur. Yasada gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelik olmamak koşulu ile devletin gözetim ve denetiminde vakıflar tarafından da üniversite kurulabilir. Üniversitelerin ve akademisyenlerin serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayın yapma özgürlüğü anayasal güvence altındadır.

 

Anayasanın bu maddesinin öngördüğü bütün düzenlemeler 6/11/1981 tarihli ve 17506 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2547 sayılı Yüksek Öğretim Yasası ile belirlenmiştir. Bu yasaya göre Vakıf üniversiteleri Yüksek Öğretim Kurulunun (YÖK) denetim ve gözetimine tabidir. Vakıf tüzelkişiliğinin sona ermesi ya da durdurulması, beklenen öğretim kalitesinin sağlanamaması gibi gerekli görülen hallerde YÖK, vesayeti uygun bir devlet üniversitesine (garantöre) verme yetkisine sahiptir. 2547 sayılı yasa özlük hakları, disiplin ve benzeri yükümlülükler ve sorumluluklar için Resmî Gazetenin 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Yasasını referans göstermiştir.

 

Yasa koyucu, vakıf üniversitesi kurmak için ana hedefi “çıtanın devlet üniversitelerinin üzerinde olması” olarak, belirlemiş ve hukuksal alt yapıyı bu doğrultuda oluşturmuştur.

 

Vakıf Üniversitelerinin işleyişleri 31/12/2005 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 23. Maddesi, öğretim elemanlarının seçimi, değerlendirmesi, ataması ve çalışma esaslarının, aynen devlet üniversitelerinde olduğu gibi, 2547 sayılı YÖK yasasıyla belirleneceğini söyler. Maddenin 2. Fıkrasında yer alan “Bu personelin aylık ve diğer özlük hakları bakımından ise 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri uygulanır” cümlesinin “diğer özlük hakları bakımından” kısmı Danıştay tarafından iptal edilmiştir (Danıştay 8. Dairesi, Karar No 2011/2451).

 

İlk vakıf üniversitesi, 12.12.1984 tarihinde YÖK kararı (84,1136,84,1156,84,1158 Sayılı Kararlar) ile kurulan Bilkent’tir.  Ardından 1993 yılında Koç, 1994 yılında Sabancı, Başkent ve Bilgi, 1996’da Atılım, Işık ve Yeditepe kurulmuştur. 2000 yılına dek 20’ye yakın vakıf üniversitesi kurulmuşken bugün bu sayı 78’e yükselmiştir.

 

Varlıklı biri, bir iş insanı, bir topluluk vakıf üniversitesi kurmak içim yasal yükümlülükleri yerine getirip YÖK’e başvurabilir ve “Bu ülkede, bu toplumdan kazandıklarımın bir kısmını yine bu ülkeye ve bu topluma vermek istiyorum” diyebilir. Bu başvuru incelenir, onaylanır ve bir mütevelli heyeti oluşturulur. Mali işleyiş bu mütevelli heyetince akademik işleyiş ise akademik birimlerce sağlanır. Resmî Gazetede kuruluşu yayımlandıktan sonra artık bu üniversite toplumundur, YÖK’e bağlıdır ve Devlet denetimindedir. Şahıs malı olmadığı gibi bir patrona ait işyeri de değildir. Artık kurucusuna ve mütevelli heyetine emanet edilmiş bir kamu değeridir.

 

Kırk Yılda Vakıf Üniversitelerimiz

Vakıf üniversiteleri toplumundur ve kamu hizmeti görür. Devlet-vakıf tüm üniversiteler ülkenin geleceği olan gençleri yetiştirir, onları meslek sahibi yapar, bilimsel araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmalarının merkezi olur, topluma yön verir, ürettikleriyle yaşamı kolaylaştırır / değiştirir.

 

Bugün, yasa ve yönetmeliklere uygun biçimde işleyen kurumlar olarak sayılabilecek vakıf üniversiteleri sayısı ne yazık ki çok azdır. İlk vakıf üniversitesinin kuruluşundan bu yana 40 yıla yakın bir süre geçmesine karşın vakıf üniversitelerinin akademik durumları içler acısıdır. Bir iki istisna dışında hemen hiçbir vakıf üniversitesi uluslararası tanınırlık, bilimsel özerklik, ülke sorunlarının çözümünde proje üretme, alanında uzman insan yetiştirme, vs. konularında beklenen düzeyde bir üniversite profiline ulaşamamıştır. Üstüne üstlük, yasaları hiçe sayan keyfi uygulamalar, usulsüzlükler hatta yolsuzluklar hem YÖK hem de TBMM raporlarına girmiş, Cumhurbaşkanı bile “bunlar kazanç odaklı çalışıyor” diyerek genel bir uyarı yapma gereği duymuştur. YÖK’ün son Vakıf Yükseköğretim Kurumları 2019 raporunda “akademik kalite ve bilimsel araştırma yetersizliklerine, araştırmaya hiç bütçe ayırmazken reklamlara kütüphanelerinden 6 kat fazla bütçe ayırmış olmalarına” vurgu yapılmıştır. Sadece son iki yılda YÖK, Vakıf Üniversitelerine yaklaşık 500 uyarma ve düzeltme yaptırımı uygulamıştır. Bu uyarıların ve yaptırımların yeterli olmadığını gören YÖK, yeni kurallar koymak ve yönetmelik değişiklikleri yapmak zorunda kalmıştır.

 

Ne acıdır ki, YÖK 2019 Vakıf Üniversiteleri raporunun girişinde Vakfetmenin anlamını açıklamak zorunda kalmış, vakıf üniversitelerini “şirketlerinize kaynak aktarmayın” diye de uyarmak zorunda kalmıştır.

 

Cumhurbaşkanının uyarıları ve 11. Kalkınma Programı doğrultusunda YÖK Genel Kurulu 10 Ekim 2019’da vakıf üniversitelerinin bütçelerinin belirlenen bir kısmını ARGE için ayırması, öğretim üyesi yetiştirmesi ve reklamlara / tanıtımlara kütüphanelerden fazla bütçe ayırmaması hususlarında karar almıştır.

 

TBMM, Resmî Gazetenin 17/04/2020 tarihli ve 31102 Sayılı nüshasında yayımlanan 7243 Sayılı Yasa ile 2547 Sayılı YÖK Yasasında yapılan son değişiklik ile Araştırma Görevlileri dahil vakıf üniversiteleri öğretim üyelerinin maaşları devlet üniversitesinde eşdeğerlerinin maaşlarından düşük olamayacağına ve vakıf üniversiteleri akademisyenlerine de Yeşil Pasaport hakkı tanınmasına karar vermiştir.

 

Yüzlerce uyuşmazlık nedeniyle açılan davalarda Yüksek Yargı (DANIŞTAY ve YARGITAY) defalarca vakıf üniversitelerinin yasayla kurulan, kamu hizmeti veren, bilimsel özerkliğe sahip kamu tüzel kişilikleri olduğunu, kâr amacı güdemeyeceklerini hükme bağlamıştır.

 

Özetle, YASAMA, YÜRÜTME, YARGI vakıf üniversitelerinin gelişimi, saygınlığı ve vakıf üniversitesinde görev yapan akademisyenlerin özlük haklarının korunması için elinden geleni yapmaktadır. Sorun, vakıf üniversitelerini ticari bir işletme, kendisini patron / işveren, akademisyeni işçi görme anlayışından kaynaklanmaktadır.

 

Bir inşaatçının, tekstilcinin, turizmcinin, bir holding sahibinin, ülkemizin çarpık ve vahşi kapitalist sistemi içinde yılların işveren alışkanlıklarından sıyrılıp “vakıf” ve “üniversite” kavramlarını kolayca anlaması, kendisine verilen mütevelli heyeti başkanı gibi prestijli ama bir o kadar da tarihsel sorumluluk yükleyen bir unvanı hemen özümseyebilmesi beklenmeyebilir. Ancak bir rektörün, dekanın ya da akademik birimlerin üniversite kavramlarından bu denli uzak olup patron savunuculuğuna soyunmaları ne yazık ki son derece düşündürücüdür.   

 

Sonuç

Günümüzde üniversite evrensel, yani din, dil, ırk, cinsiyet, yöre, kültür farkı gözetmeyen bir kurum olarak meslek öğreten, bu nedenle yetki ve diploma veren, her türlü düşüncenin serbestçe dillendirilebildiği, akademik anlamda özgür ve bağımsız, mali ve yönetsel anlamda özerk, aynı zamanda araştırma ve geliştirme yapılan, topluma teknik, sosyal, ekonomik, hukuksal, politik ve benzeri alanlarda danışmanlık veren, önderlik eden kuruluştur.

 

Vakıf üniversitelerinde kalite bir türlü istenen uluslararası düzeye çıkamamıştır. Ezici bir çoğunluğu ise kuruluşundan günümüze kaliteyi dert bile edinmemiştir. Kaliteyi cidden hedefleyen birkaç vakıf üniversitesinde ise mutlak bir gerileme gözlenmektedir. Bilkent, Koç ve Sabancı gibi güzide vakıf üniversitelerimiz birkaç yıl öncesine dek Dünya’da ilk 500 hatta ilk 200-300 üniversite içinde yer alırken bu yılki sıralamalarda ancak 501 – 800 bandında yer bulabilmiştir.   

 

Ülkenin geleceği olan bu kurumlar, devlet olsun vakıf olsun tüm üniversiteler, akıllarını başlarına almak zorunda. Toplumsal refaha, huzura ve mutluluğa giden yolda eğitim ve kaliteli üniversite tek çıkış yolumuz. Liyakatli kadrolarla vicdanlı, çağdaş, aydınlık bireyler yetiştirmekten başka yol yok!

2021-09-30_09-27-21.png2021-09-30_09-27-36.png2021-09-30_09-27-43.png

Bu yazı toplam 378 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 2
    Yazarın Diğer Yazıları
    TUNÇSEL ASANSÖR
    • Tunçsel Asansör
    • Tunçsel Asansör
    • Tunçsel Asansör
    • Tunçsel Asansör
    1/20
    Başlangıç Tarihi
    Başlangıç Tarihi
    Tüm Hakları Saklıdır © 2003 Akhisar Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.